Yasaklılar Listesi, sporcuların sağlığını ve adil rekabeti korumak amacıyla WADA tarafından her yıl güncellenen uluslararası bir standarttır. Sporcular, kullandıkları ilaç ve ürünlerin yasaklılık durumunu kontrol etmeli; gerekli tedavilerde ise TAKİ başvurusunda bulunmalıdır.
Yasaklılar Listesi Nedir?
Yasaklılar Listesi, sporcular için kullanımı yasaklı olan madde ve yöntemleri kapsayan uluslararası bir standarttır. Bu liste, sporcuların sağlığını korumak, adil bir rekabet ortamı sağlamak ve sporun ahlakını gözetmek amacıyla oluşturulmuştur.
Yasaklılar Listesi’nin Güncellenmesi
Her yıl 1 Ocak tarihi itibariyle yürürlüğe girmek üzere güncellenen Yasaklılar Listesi, Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA) tarafından hazırlanır ve yayımlanır. Liste, WADA tarafından görevlendirilen bağımsız uzmanlardan oluşan bir kurul tarafından değerlendirilir. Bu süreçte, mevcut yasaklı maddelerin durumu incelenir ve yeni geliştirilen ya da potansiyel olarak yasaklanması düşünülen maddelerin etkileri tartışılır. Değerlendirme taslak çıktıları paydaşlarla paylaşılır. Gelen geri bildirimler ışığında nihai incelemeler yapılır ve onaylanan yeni Yasaklılar Listesi yayına hazır hale getirilir. Güncellenmiş Liste, her yılın Ekim ayında duyurulur ve 1 Ocak itibariyle yürürlüğe girer. Bu geçiş dönemindeki üç aylık süre, sporcuların kullandıkları ilaçlarda gerekli düzenlemeleri yapmaları için tanınmıştır.
Sporcuların Yasaklılar Listesi Kapsamındaki Sorumlulukları
Yasaklılar Listesi’nde yer alan madde ve yöntemlerden haberdar olmak, sporcuların sorumluluğundadır. Sporcular, bir dopingle mücadele kural ihlali yapmamak için kullandıkları maddelerin Yasaklılar Listesi’nde bulunmadığından ya da tedavi kapsamında uygun şekilde kullanıldığından emin olmalıdır.
Yasaklılar Listesi’nin Genel Hatları
Yasaklılar Listesi, toplamda on bir madde ve üç yöntem sınıfından oluşmaktadır. Bu maddelerin bir kısmının kullanımı “her zaman” yasaklıdır. Sporu resmî olarak bıraktığını bildirmeyen her sporcu, bu maddelerin kullanımına daima dikkat etmelidir.
Her zaman yasaklı olan madde ve yöntem sınıfları:
S0. Onaylanmamış maddeler
S1. Anabolik maddeler
S2. Peptid hormonlar, büyüme faktörleri, ilgili maddeler ve mimetikler
S3. Beta-2 agonistler
S4. Hormon ve metabolik modülatörler
S5. İdrar söktürücüler ve maskeleyici maddeler
M1. Kan ve kan ürünlerinin uygulanması
M2. Kimyasal ve fiziksel müdahale
M3. Gen ve hücre dopingi
Yalnızca müsabaka içinde yasaklı olan maddeler:
S6. Uyarıcılar
S7. Narkotikler
S8. Kanabinoidler
S9. Glukokortikoidler
P1. Beta-bloke ediciler (Sadece bazı özel sporlarda yasaklıdır.)
Her zaman yasaklı madde ve yöntemlerin kullanımı hem müsabaka içi hem de müsabaka dışı dönemde yasaklanmıştır. Öte yandan, yalnızca müsabaka içinde yasaklı olan maddelerin, bir müsabaka içi doping kontrolünde tespit edilmesi kural ihlaline neden olabilir.
Bir Madde veya Yöntemin Yasaklanma Kriterleri
Bir madde ya da yöntemin yasaklanması, şu üç kritere göre değerlendirilir:
1. Maddenin veya yöntemin sportif performansta artışa neden olduğuna dair kanıtlar
2. Maddenin veya yöntemin sporcunun sağlığına zarar verme potansiyeli
3. Maddenin veya yöntemin spor ahlakına aykırı olması
Bu kriterlerden en az ikisinin bir madde ya da yöntem için geçerli olması durumunda, söz konusu madde ya da yöntem yasaklı olarak kabul edilir. Bu nedenle sporcuların, kullandıkları her ürün ve ilacın yasaklılık durumunu dikkatlice araştırmaları gerekmektedir.
Tıbbi Tedaviler ve Yasaklılar Listesi
Eğer bir tedavi için yasaklı bir madde veya yöntem kullanılması gerekliyse, sporcuların Tedavi Amaçlı Kullanım İstisnası (TAKİ) başvurusunda bulunması gerekir. Bu başvuru, ilgili tedaviyi sürdürebilmek ve aynı zamanda spor hayatına devam edebilmek için zorunludur.
